Droste

Droste to holenderska marka czekolady i kakao, założona w 1863 roku w Haarlemie. Najbardziej znana jest z okrągłych, płaskich pastylek czekoladowych oraz z puszki kakao, na której pielęgniarka trzyma tacę z tą samą puszką. Powtarzający się w nieskończoność obraz dał nazwę zjawisku nazywanemu efektem Drostego. Od listopada 2025 roku prawa do znaku towarowego Droste należą do polskiej spółki Wawel S.A. z Krakowa, a produkcja odbywa się w Polsce.

Firmę założył cukiernik Gerardus Johannes Droste, który w 1863 roku otworzył piekarnię i cukiernię przy Grote Houtstraat w Haarlemie. Sprzedawano w niej już wtedy pastylki z jego nazwiskiem. W 1890 roku zaczął wytwarzać czekoladę, początkowo w niewielkim zakładzie w piwnicy, a wkrótce produkcja przeniosła się do większej fabryki przy Noorder Buiten Spaarne, nad rzeką Spaarne, gdzie surowce docierały drogą wodną. W 1897 roku przedsiębiorstwo przejęli synowie założyciela. Pod koniec XIX wieku firma otrzymała prawo używania herbu królowej wdowy Emmy, a po 1900 roku zaczęła eksportować, od 1905 roku także do Stanów Zjednoczonych.

Rysunek pielęgniarki pojawił się na opakowaniach kakao w 1904 roku. Autorstwo przypisuje się Janowi Missetowi, a jego pierwowzorem był pastel „La Belle Chocolatière” szwajcarskiego malarza Jean-Étienne'a Liotarda z 1745 roku. Motyw obrazu umieszczonego we własnym wnętrzu (w historii sztuki nazywany mise en abyme) od nazwy marki zaczęto w Holandii nazywać efektem Drostego. Określenie spopularyzował pod koniec lat 70. XX wieku poeta i felietonista Nico Scheepmaker.

W 1920 roku firma stała się spółką akcyjną pod nazwą Droste's Cacao- en Chocoladefabrieken N.V. Około 1930 roku zatrudniała ponad 800 osób. W czasie II wojny światowej zbombardowano dział produkcji opakowań kartonowych i produkcja stanęła. Po wojnie firma się odbudowała. Na początku lat 60. pracowało w niej ponad tysiąc osób, a 40% produkcji trafiało na eksport do około 60 krajów. W 1964 roku przedsiębiorstwo otrzymało tytuł królewski i działało jako Koninklijke Droste Fabrieken.

Samodzielność Droste straciło w 1975 roku, gdy przejęła je grupa spożywczo-tytoniowa Van Nelle, powiązana z amerykańskim koncernem Standard Brands. W 1977 roku Droste stało się bezpośrednio częścią Standard Brands i straciło tytuł królewski. W 1986 roku produkcja opuściła Haarlem i ostatecznie trafiła do Vaassen w prowincji Geldria. W 1989 roku właścicielem została holenderska grupa CSM, a od 1997 roku niemiecka firma Hosta, do której należała spółka Droste B.V. w Vaassen. W 2015 roku Wawel, którego większościowym akcjonariuszem jest Hosta International, przygotowywał zakup udziałów w Droste B.V., ale do transakcji nie doszło. Firma zatrudniała wtedy kilkadziesiąt osób i miała 7-8 mln euro przychodów rocznie.

Pandemia COVID-19 ograniczyła eksport i sprzedaż w samolotach oraz na lotniskach, a później firmę obciążyły ceny energii i kakao. W lipcu 2024 roku produkcję w Vaassen wstrzymano. Belgijska firma Pauwels Engineering, właścicielka marki Koetjesreep, zapowiedziała w sierpniu 2024 roku przejęcie zakładu, ale rozmowy zakończyły się fiaskiem w styczniu 2025 roku i 27 pracowników fabryki straciło pracę. Produkty Droste zniknęły ze sklepów.

W listopadzie 2025 roku prawa do marki kupił Wawel, a produkcję przeniesiono do Polski. We wrześniu 2026 roku pastylki Droste weszły do polskich sklepów pod hasłem „The Other Chocolate”, w kartonowych tubach w czarno-białe paski. Pierwsze warianty to pastylki z czekolady mlecznej, mlecznej z cząstkami malin, mlecznej z karmelem i solą morską oraz z czekolady gorzkiej 64%. W ofercie jest też kakao Droste. Wawel zapowiedział również powrót marki do sklepów w Holandii.