Włoszczowa to marka produktów mleczarskich związana z Okręgową Spółdzielnią Mleczarską we Włoszczowie, polską spółdzielnią mleczarską działającą w województwie świętokrzyskim. Pełna nazwa podmiotu to Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska. Według danych rejestrowych spółdzielnia ma siedzibę przy ul. Kochanowskiego 1 we Włoszczowie, działa w formie prawnej spółdzielni i posługuje się numerami KRS 0000125546, NIP 6560000033 oraz REGON 000438179.
Początki spółdzielni sięgają 1936 roku. Według materiałów branżowych zebranie założycielskie odbyło się w kwietniu 1936 roku, a w czerwcu uchwalono statut oraz wybrano władze spółdzielni. Do organizacji przystąpiła grupa rolników z okolic Włoszczowy, którzy kupili pierwsze urządzenia do produkcji mleczarskiej. Produkcja miała rozpocząć się w prywatnym budynku jednego z założycieli, Leona Staroszczyka, zaadaptowanym na potrzeby mleczarni.
W okresie powojennym spółdzielnia funkcjonowała w realiach gospodarki centralnie planowanej. Ważnym momentem w jej rozwoju był 1975 rok, kiedy uruchomiono nowy zakład przy ul. Kochanowskiego. Wtedy rozpoczęto produkcję serów dojrzewających oraz mleka w proszku, a moce przerobowe zakładu wynosiły według relacji branżowej 105 tys. litrów mleka dziennie.
Profil działalności OSM Włoszczowa obejmuje produkcję wyrobów mleczarskich. Marka jest szczególnie kojarzona z serami dojrzewającymi, zwłaszcza serami typu holenderskiego i szwajcarskiego. W ofercie wymieniane są między innymi Gouda, Edamski, Podlaski, Morski, Leśny, Włoszczowski, Rajski, Mazdamer, Goudamer, Alpener, Edam-Włoszczowski, sery wędzone oraz ser długodojrzewający Czarna Perła. Spółdzielnia produkuje także twarogi, serek wiejski, maślankę i inne wyroby mleczne.
Na oficjalnej stronie spółdzielni produkty prezentowane są m.in. w kategoriach serów w blokach, plastrach typu „otwórz-zamknij” oraz porcjach. W praktyce marka Włoszczowa jest obecna przede wszystkim w segmencie nabiału konfekcjonowanego, przeznaczonego do sprzedaży detalicznej, ale spółdzielnia działa również jako producent mleczarski o zapleczu surowcowym opartym na dostawcach mleka.
W rozwoju firmy istotne były inwestycje po wejściu Polski do Unii Europejskiej oraz rozbudowa bazy surowcowej. W relacji branżowej wskazano przejęcie zakładu w Pawłowicach w 2005 roku oraz OSM Lubliniec-Dobrodzień w 2012 roku, co miało poszerzyć zaplecze skupu mleka o obszary województw śląskiego i opolskiego. To informacja pochodząca z wywiadu branżowego, a nie z aktualnego odpisu KRS, dlatego należy traktować ją jako opis historyczny rozwoju spółdzielni.
Włoszczowa pozostaje przykładem polskiej spółdzielni mleczarskiej, w której marka konsumencka jest bezpośrednio związana z miejscem produkcji i nazwą zakładu. Jej rozpoznawalność opiera się głównie na serach żółtych i innych produktach nabiałowych, a historia spółdzielni sięga okresu międzywojennego.
