Valio to fińska marka produktów mleczarskich oraz przedsiębiorstwo mleczarskie należące do spółki Valio Oy, będącej własnością fińskich spółdzielni mleczarskich zrzeszających około 3 200 gospodarstw produkujących mleko. Firma została założona w 1905 roku jako Valio Butter Export Cooperative (fiń. Valio voivienti-osuusliike) w celu wspólnego eksportu wysokiej jakości fińskiego masła. Sama nazwa „Valio” w języku fińskim oznacza coś „najlepszego”, „wyborowego” lub „doskonałej jakości” i od początku miała podkreślać wysokie standardy produktów.
Powstanie Valio miało miejsce jeszcze przed uzyskaniem przez Finlandię niepodległości. W pierwszych latach działalności przedsiębiorstwo koncentrowało się niemal wyłącznie na eksporcie masła, głównie na rynek brytyjski. Wraz z rozwojem krajowego rynku mleczarskiego firma rozszerzała działalność o produkcję serów, mleka, śmietany i innych wyrobów mlecznych. W 1917 roku utworzono pierwsze laboratorium Valio, które odegrało ważną rolę w rozwoju technologii mleczarskich i kontroli jakości.
Znaczącą postacią w historii firmy był fiński chemik Artturi Ilmari Virtanen, kierujący laboratoriami Valio przez blisko pół wieku. Prowadzone pod jego kierownictwem badania nad konserwacją pasz doprowadziły do opracowania metody AIV, za którą w 1945 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Osiągnięcia naukowe Virtanena miały duży wpływ na rozwój fińskiego mleczarstwa i technologii stosowanych przez Valio.
Obecnie oferta Valio obejmuje szeroki wybór produktów mlecznych, między innymi mleko, jogurty, kefiry, śmietany, sery, masło, twarogi, desery mleczne oraz produkty do gotowania i pieczenia. Firma rozwija także napoje i produkty roślinne, a także składniki dla przemysłu spożywczego, w tym białka mleczne, serwatkę i specjalistyczne komponenty wykorzystywane w produkcji żywności oraz preparatów dla niemowląt. Marka posiada liczne submarki, takie jak Valio Gefilus, Valio Eila, Valio A+, Valio PROfeel, Valio Oddlygood (obecnie rozwijana jako odrębna spółka) czy Valio Viola.
Valio jest uznawane za jednego z pionierów produktów bezlaktozowych. W latach 90. firma opracowała opatentowaną technologię Zero Lactose™, która umożliwiła produkcję mleka całkowicie pozbawionego laktozy przy zachowaniu naturalnego smaku. Rozwiązanie to zostało później licencjonowane producentom żywności w wielu krajach i przyczyniło się do popularyzacji produktów bezlaktozowych na świecie.
Pozycja Valio wykracza poza rynek fiński. Firma eksportuje produkty i technologie do około 50 krajów, a oprócz gotowych produktów spożywczych dostarcza również rozwiązania technologiczne dla producentów żywności. Przez wiele lat rozwijała działalność w krajach nordyckich, państwach bałtyckich, Stanach Zjednoczonych oraz w Azji. Obecnie istotną część działalności międzynarodowej stanowią składniki dla przemysłu spożywczego oraz licencjonowanie własnych technologii mleczarskich.
Mimo rozwoju działalności międzynarodowej Valio pozostaje przedsiębiorstwem kontrolowanym przez fińskich producentów mleka. Zyski operacyjne spółki trafiają do właścicieli poprzez spółdzielnie mleczarskie, a model własnościowy oparty na spółdzielczości pozostaje jednym z charakterystycznych elementów działalności firmy od początku jej istnienia.
